Otoczenie, sport i rekreacja
Jezioro Wdzydze i Okolice
Kompleks domków i apartamentów „Dworek Wdzydze” mieści się na terenie Wdzydzkiego Parku Krajobrazowego, obejmującego swoim obszarem także jezioro Wdzydze i kilka mniejszych jezior otoczonych borami. W rejonie parku występują liczne pomniki przyrody, w tym drzewa i skały o niezwykłych kształtach. Leśno pojezierny obszar parku wyróżnia się nieprzeciętnym pięknem krajobrazu. Znajdująca się w nim szata roślinna jest różnorodna i dobrze zachowana, a roślinność wodna i torfowiskowa jest w pełni wykształcona.
Kameralne położenie kompleksu „Dworek Wdzydze” o unikalnym klimacie, w pobliżu sosnowych lasów dzieli od jeziora Wdzydze odległość 200 m w linii prostej. Mieści się tam niestrzeżone miejsce do kąpieli z wiatą i ławkami. Plaża jest trawiasta, a sam brzeg jest piaszczysty, łagodnie opadający w głąb jeziora zwanego także Morzem Kaszubskim bądź Wielką Wodą.
Na rozległość jeziora Wdzydze składa się połączenie ze sobą pięciu jezior: Wdzydze, Jelenie, Radolne, Gołuń i Słupinko. Głębokość jeziora, przypominającego na mapie krzyż dochodzi do 70 metrów, a jego ogólna powierzchnia wynosi 1455,6 hektara, co oznacza, że jest to największe rozlewisko na Pojezierzu Kaszubskim. Morze Kaszubskie jest całkowicie objęte obszarem Wdzydzkiego Parku Krajobrazowego i co ciekawe chociaż nie ma stałego połączenia z Morzem Bałtyckim, to żyją w nim trocie.
Jezioro Wdzydze o linii brzegów niezwykle bogatych w zatoki i cyple, posiadające własne lokalne nazwy, o niespotykanym kształcie krzyża to jedno z najpiękniejszych jezior na Kaszubach. Każde z tych jezior ma inny charakter. Gołuń jest jeziorem otwartym o brzegach polnych, przetykanych niewielkimi małymi laskami. Radolne natomiast jest szerokie, koliste i odludne, z ukrytym w trzcinach ujściem rzeczki Wdy, którym można się dostać na tajemnicze leśne jezioro Słupinko. Jelenie to jezioro kręte, wąskie o pięknym lesie na stromym brzegu.
Wielka Woda zaś jest olbrzymia, szeroko rozlana, o brzegach bardzo rozmaitych i pełna licznych naturalnych wysp, stanowiących bogactwo przyrodnicze, krajobrazowe jak i turystyczne parku. Różnorodność tych wysp zarówno pod względem wielkości, wysokości brzegów, roślinności i zamieszkujących je zwierząt sprawia, że są wyjątkowym skarbcem przyrodniczym. Każda z nich to osobny klejnot o innym charakterze. Razem tworzą widoczny z lotu ptaka skomplikowany zielony wzór na tle błękitnego jeziora.
Największą wyspą znajdującą się na akwenie jeziora Wdzydze jest wyspa Ostrów Wielki. Jest ona drugą co do wielkości wyspą jeziorną w Polsce. Ma ona 90,66 ha powierzchni i około 3 km długości. Maksymalna szerokość to około 0,5 km. Północna nadbrzeżna część wyspy jeszcze do niedawna była zamieszkała zaś południowa część porośnięta jest borem sosnowym. Wyspa jest jednym z etapów szlaku wodnego rzeki Wdy.
Druga co do wielkości wyspa to Ostrów Mały. Jej powierzchnia wynosi nieco ponad 26 ha, szerokość około 0,7 km, a długość około 1,3 km. Wyspa w całości jest porośnięta borem sosnowym, będącym ostoją rzadkich gatunków ptaków i roślin. Znajdziemy tutaj siedliska grądowe oraz silnie rozwinięte szuwary, w których schronienia szukają gniazdujące i wodzące pisklęta kaczki i perkozy.
Leżąca na południe od Ostrowa Wielkiego, wyspa Glonek jest planowanym rezerwatem przyrody. Wyjątkowe walory tego miejsca, o powierzchni 9,81 ha to nie tylko gniazdujące gatunki ptaków wodnych, ale i szczególne siedliska roślinne, rzadko spotykane we Wdzydzkim Parku Krajobrazowym. Na wyspie znajdziemy roślinne zespoły grądowe i łęgowe oraz szereg innych rzadkich, jak np. ciepłolubnych, związanych z obrywami zboczy brzegów wyspy.
Na zachód od Ostrowa Wielkiego leży Wyspa Sidły licząca niecałe 4 ha powierzchni, głównie zajmowanej przez wilgotną łąkę otoczoną trzcinowiskiem i szuwarami. Układ wyspy stwarza idealne warunki zarówno dla roślin terenów wilgotnych jak i ptaków wodno-błotnych. Celem ochrony wyspy Sidły jest zachowanie wilgotnej łąki ze stanowiskiem nasięźrzału pospolitego i listery jajowatej, będące pod ścisłą ochroną, a także innych rzadkich oraz chronionych gatunków roślin tam występujących. Obecnie trwa procedura utworzenia użytku ekologicznego Wyspa Sidły.
Wyspa leżąca na wschód od Ostrowa Wielkiego to Ceronek. To niewielka, licząca zaledwie 0,16 ha powierzchni. Roślinność tej wyspy to kilka drzew otoczonych pasem trzcinowiska, który stanowi lęgowisko brodźca piskliwego i gęsi gęgawy oraz miejsce gniazdowania trzcinniczka.
Wśród pozostałych wysp jeziora Wdzydze jest wyspa Sorka o powierzchni 4,9 ha, która porośnięta jest lasem mieszanym i stanowi własność prywatną. Kolejną płaską i wydłużoną jest Przerośla (0,23 ha). Na jeziorze Gołuń znajduje się wyspa Trzepcyn (0,6 ha) porośnięta głównie sosnami, a na Jelenie wyspa Ostrówek (0,17 ha) porośnięta drzewami liściastymi. Wokół wszystkich tych wysepek występuje pas trzcinowisk. Wszystkie te wyspy mają ogromne znaczenie jako siedlisko i obszar lęgowy rzadkich oraz chronionych ptaków wodno-błotnych. Na wyspach i w ich okolicy należy zachować ciszę, nie płoszyć, nie chwytać i nie zabijać zwierząt.
Na terenie jeziora Wdzydze oprócz łabędzia niemego można spotkać kormorany, czaple, żurawie, perkozy i tracze. Morze Kaszubskie cechuje także liczna populacja bobra.
Jezioro Wdzydze przyciąga do siebie wielu zwolenników wędkowania, żeglarstwa i windsurfingu, a przebywając na nim w piękny, słoneczny dzień, gdy nie ma wiatru oraz panuje totalna cisza ma się wrażenie jakby czas się zatrzymał.
W pobliskich lasach z dala od przemysłu, miejskiego zgiełku oraz hałasu, gdzie słychać śpiew ptaków, szum przyrody i jest krystalicznie czyste powietrze można delektować się długimi spacerami.
Okoliczne lasy są idealnym miejscem dla grzybiarzy, a wśród ptaków zaobserwować można tutaj puchacze, sowy uszate, jastrzębie, orły bieliki i myszołowy.
W oddalonej od Dworku Wdzydze o 1,2 km Przytarni znajduje się wieża widokowa, której świetna lokalizacja zapewnia wspaniałe widoki na okolicę, w tym także na fragmenty jeziora Wdzydze wraz znajdującymi się na nim wyspami.
Znajdujące się nieopodal liczne szlaki rowerowe, piesze a także kajakowe pozwalają podziwiać najwspanialsze widoki jezior, wzgórz, lasów i architektury ziemi kaszubskiej.
Wśród wybranych atrakcji turystycznych, znajdujących się w pobliżu kompleksu Dworek Wdzydze warto zobaczyć:
Przebywając na Kaszubach warto rozsmakować się w tutejszej kuchni bowiem regionalna kuchnia kaszubska powiewa zapachem łąk, pól, jezior i lasów. Sztuka kulinarna jest tutaj umiejętnością równie ważną, jak rzemiosło i twórczość ludowa, a każda potrawa oddaje ducha minionych lat. Kaszubi jak dawniej tak i teraz stosują w swoich potrawach składniki, które były i są dostępne w naturalnych zasobach tych obszarów tj. ryby, plony runa leśnego a także rolnego oraz zwierzęta hodowane w gospodarstwie.
Odwiedzając polecane miejsca warto więc skosztować kilku dań lokalnej kuchni kaszubskiej, które je się w tym regionie już od zamierzchłych czasów:
- czernina po kaszubsku “czôrnina” to zupa o charakterze polewki gotowana na kaczej lub gęsiej krwi, z dodatkiem warzyw, suszonych owoców, podrobów i śmietany. Charakterystyczny słodko- kwaśny smak nadają czerninie cukier i ocet. Na Kaszubach zupę tę z kluseczkami podaje się tradycyjnie w dzień Bożego Narodzenia;
- zupa z brukwi czyli zupa z “żôłtich wrëków” o słodkawym smaku. Sporządzana z dodatkiem gęsiego lub wieprzowego mięsa. Zupa brukwiowa najczęściej przygotowywana jest w okresie jesiennym, ponieważ w tym okresie brukiew pojawia się na polach;
- kaszubski żur – dostępny jest w większości restauracji. To tradycyjna potrawa wielkopostna przygotowywana oczywiście z samodzielnie przygotowanego zakwasu;
- zupa brzadowa „brzôdowa” to na Kaszubach jedna z potraw postnych. “Brzadem”, od którego pochodzi nazwa dania nazywano suszone owoce: gruszki, jabłka, śliwki i wiśnie. Zupę przyrządza się z owoców, z dodatkiem mleka lub śmietany oraz podaje z kluskami;
- żur z Kaszub był dawniej podstawowym jadłem postnym chłopa kaszubskiego i tradycyjną potrawą spożywaną na Kaszubach w okresie Wielkiego Postu. Na Kaszubach żur kwaszono w specjalnych glinianych lub kamionkowych garnkach, nazywanych „żurownikami”;
- potrawy ze śledzia– śledzie serwuje się na Kaszubach w wielu odsłonach. Najpopularniejszy jest śledź w śmietanie z cebulką i ziemniakami w mundurkach, czyli slédz z pulkama. Oprócz tego śledzie się suszy i wędzi oraz marynuje w occie lub oleju. Potrawy z ryb w kuchni kaszubskiej są podstawowym atrybutem tego regionu. Duże ilości ryb zasalano w beczkach na zimę do smażenia na postne dni;
- szmurowana kapusta “szmórowónô kapùsta” czyli duszona kapusta na wędzące. Jest to bardzo pożywne, tanie i szybkie danie. Kiszoną kapustę zalewano wodą i gotowano, początkowo bez przykrycia około 10 min. Następnie kapustę przykrywano i gotowano do miękkości. Na patelni podsmażano pokrojoną w drobną kostkę wędzoną słoninę lub boczek razem z cebulą. W kolejnym etapie boczek i cebulę dodawano do kapusty razem z przyprawami takimi jak: sól, pieprz, ziele angielskie, listek laurowy i gotowano przez kilka minut. Kapustę można było zagęścić zasmażką z mąki, tłuszczu wieprzowego i wody;
- szadolce i kulanki kaszubskie wyrabiane między innymi z ziemniaków odmiany Bryza, pochodzących z własnego gospodarstwa. Do szadolców dodaje się słodkiej śmietanki natomiast do polewy kulanek używa się kwaśnej śmietany. Zarówno śmietana jak i mleko wykorzystywane do wyrobu szadolców i kulanek pochodzą z własnych gospodarstw;
- ruchanki kaszubskie – owalne placki z żytniego ciasta chlebowego o nazwie, która pochodzi o od kaszubskiego słowa “wyruchane”, czyli wyrośnięte i wyrobione;
- pùrcle kaszubskie zwane potocznie pączkami;
- plince kaszubskie – kaszubski odpowiednik placków ziemniaczanych.
Restauracje jak i liczne sklepy znajdują się w pobliskich wioskach: Przytarni, Wielu, Borsku, Wdydzach Tucholskich oraz Karsinie, w którym znajduję się również sklep Biedronka oraz Dino .
Pozostałe ciekawe miejsca oraz inne atrakcje turystyczne dostępne są na stronie internetowej gminy Kościerzyna oraz Wdzydzkiego Parku Krajobrazowego.
„A wieczorem kiedy powietrze staje się wyjątkowo czyste i pachnące trawami skąpanymi w słońcu, po tak dotleniającej umysł i ciało wyprawie rowerowej, pieszej czy kajakowej proponujemy swoim gościom skorzystanie z ogólnodostępnego ogniska „
Spływ kajakowy
Spływ kajakowy to idealny sposób na poznanie otaczającego nas terenu Wdzydzkiego Parku Krajobrazowego, jego osobliwości przyrodniczych i pięknego krajobrazu.
W okolicy znajdują się wypożyczalnie sprzętu wodnego, dzięki którym można wspólnie razem z rodziną bądź przyjaciółmi zorganizować sobie udane spływy kajakowe. Chcąc wybrać się na spływ powinniśmy wybrać sobie trasę dostosowaną do swoich umiejętności, ponieważ nie każda trasa jest odpowiednia dla osób, które dopiero zaczynają swoją przygodę z wiosłami i kajakiem. Planowa trasa nie powinna być także zbyt długa, żeby pokonanie jej nie przysporzyło zbyt wielu trudności, bowiem nawet na najprostszym odcinku potrzebna będzie koordynacja działań przy wiosłowaniu, aby móc sprawnie pokonać kręte szlaki i napotkane przeszkody.
Doskonale nadają się tutaj dwa szlaki kajakowe, rzeką Wda oraz Trzebiocha, które przyniosą dużo niezapomnianych wrażeń związanych ze wspaniałymi widokami jak i obcowaniem z otaczająca przyrodą.
Pierwszy ze szlaków to malowniczy spływ rzeką Wda o długości całkowitej 210 km, trwający około 10 dni, prowadzący w Parku od Lipusza przez jeziora: Schodno, Słupinko, Radolne i Wdzydze do Borska, połączony z jeziorami: Osty, Bielawy, Wyrówno, Słupino, Cheb, Jelenie i Gołuń. Rzeka Wda na ogół jest łagodna, szeroka, niegłęboka, o umiarkowanym nurcie, bez trudnych do pokonania przeszkód. Nadal przyciągająca swoich miłośników jest nazywana również Czarną Wodą ze względu na jej ciemną barwę. Według międzynarodowej klasyfikacji szlak ten zaliczany jest do łatwych, dostępnych dla osób początkujących, wprost idealny na rodzinną przygodę. Na trasie tego szlaku, w granicach Parku utworzono dwa miejsca postoju, w pobliżu wsi Schodno i Loryniec.
Liczne jeziora i dopływy Wdy tworzą sieć krótkich szlaków kajakowych, z których proponujemy Państwu kilka wariantów, o łatwym poziomie trudności:
1. Borsk – Wojtal
Spływ rozpoczyna się w miejscowości Borsk, na kanale Wdy. Następnie dopływamy do śluzy, gdzie czeka nas przenoska kajaków na rzekę Wdę. Tutaj przez kolejne 500 m nurt rzeki przyspiesza a dno jest płytkie. Odcinek ten jest pełen licznych przeszkód. Powalone drzewa, wystające kamienie czy rozgałęzienie rzeki dodają uroku i urozmaicenie trasie. Płynąc dalej mijamy wioskę Bąk, potem przepływamy obok Rezerwatu Kręgów Kamiennych w Odrach, na terenie którego znajduje się cmentarzysko plemiona Gotów z III wieku naszej ery. Od tego momentu koryto rzeki rozszerza się i płynąc z prądem dopływamy do zapory w Wojtalu, gdzie znajdują się stawy rybne. Można tam zakupić świeżego oraz wędzonego pstrąga. Długość spływu liczy sobie 14 km, a czas na pokonanie spływu to około 4,5 godz.
2. Borsk – Miedzno
Jest to trasa bardzo podobna do odcinka Borsk – Wojtal, jednak krótsza o parę kilometrów. W ciągu około 3 godzin, bo tyle mniej więcej trwa przepłynięcie 7 km trasy, można odpocząć od miejskiego zgiełku i odprężyć się wśród zapierających dech w piersiach krajobrazów otaczającej szlak przyrody.
3. Wdzydze Kiszewskie – Borsk
Trasę zaczynamy w Stanicy Wodnej PTTK lub w Przystani u Grzegorza. Mijamy po prawej stronie Półwysep Kozłowiec i nadal trzymając się prawej strony kierujemy się na Jezioro Wdzydze, gdzie płyniemy po części zwanej Małą Wodą. Jezioro Wdzydze bywa czasami niebezpieczne ze względu na silne boczne fale, wówczas należy płynąć wzdłuż wysp od zawietrznej, aby osłaniały przed wiatrem. Płynąc dalej Małą Wodą będziemy mijać kilka wysepek, Ostrów Wielki, Glonek i Ostrów Mały, które wyznaczą nam linię kierującą do Borska. Długość spływu liczącego 9 km można pokonać w czasie 4 godzin.
4. Lipusz – Wdzydze Kiszewskie
Trasa rozpoczyna się we wsi Lipusz, gdzie spływ ciągnie się wąskim korytem rzeki aż do jeziora Schodno. Dalej trasa prowadzi przez wioskę Loryniec, gdzie dzięki mocniejszemu nurtowi oraz drobnym przeszkodom, znajdującym się w rzece można poczuć delikatny przypływ adrenaliny. Po pokonaniu tego nieco bardziej burzliwego odcinka trasa poprowadzi przez kompleks jezior Wdzydzkich aż do Wdzydzach Kiszewskich, gdzie spływ dobiega końca. Można tam zwiedzić Kaszubski Park Etnograficzny. Czas płynięcie trasą z Lipusza do Wdzydz Kiszewskich, która wynosi około 23km wolniejszym tempem wynosi około 7h, natomiast szybkim tempem w okolicach 5 godzin.
Drugi szlak Trzebiocha jest szlakiem prowadzącym do górnego odcinka szlaku Wdy. Szlak rozpoczyna się na jeziorze Sudominie w miejscowości Rybaki. Uroczymi przesmykami przepływa się na dwa kolejne jeziora, Mielnica i Żołnowo, by dalej wpłynąć na rzekę. W miejscowości Grzybowski Młyn trzeba przenieść kajaki przez teren stawów rybnych, korzystając z uprzejmości rybaków. Można tam kupić świeże i wędzone ryby. Po przenosce płynie się spokojnie wzdłuż stawów hodowlanych by po kilku minutach wpłynąć w nieco bardziej wartki odcinek Trzebiochy. Niedaleko miejscowości Loryniec Trzebiocha wpływa do Wdy, którą można kontynuować spływ w kierunku jezior wdzydzkich.
Szlak kajakowy na trasie Rybaki -Loryniec ma długość około 6 km, a czas na jego pokonanie to średnio 3 godziny. Natomiast trasa spływu Rybaki-Wdzydze Kiszewskie wynosi 16 km, a czas potrzebny do przepłynięcia to 6 godz.
Opisaną trasę można także rozpocząć od jeziora Osuszyno z przystani przy Kompleksie Wypoczynkowym Szarlota. W tym wypadku spływ zaczyna się od przepłynięcia jeziora Osuszyno, by dalej rzeką Trzebiochą dopłynąć do jeziora Mielnica, a następnie płynąć do miejscowości Loryniec.
Spływ Trzebiochą należy raczej do łatwych, nawet dla tych początkujących kajakarzy. Jednak chcąc wyruszyć na szlak uwzględnić trzeba aktualny stan wód. Przy niskim jej stanie szlak bywa miejscami uciążliwy. Może wymagać nawet holowania kajaków więc uwzględnić wtedy trzeba konieczność przenoszenia kajaków w niektórych miejscach.
Wda razem z Trzebiochą są planowanym rezerwatem przyrody „Dolina Wdy i Trzebiochy”, mającym na celu chronić tarliska jedynej w Polsce naturalnej populacji endemicznej odmiany troci jeziornej, zwanej potocznie trocią wdzydzką.
Wraz z ochroną troci wiązać się będzie także ochrona całych ekosystemów wodnych i przyrodniczych w rezerwacie. Doliny obu rzek zasiedlają bowiem liczne, rzadkie i chronione gatunki roślin oraz zwierząt.
Szlaki rowerowe
Przez malownicze tereny Wdzydzkiego Parku Krajobrazowego wiedzie sporo szlaków rowerowych , ukazujących piękno przyrody Kaszub. Wśród nich, znajdujących się pobliżu obiektu, godnych polecenia są dwa: Pętla Przytarnia oraz wycieczka rowerowa dookoła Jezior Wdzydzkich.
Pierwsza z tras to „Pętla Przytarnia”. Przyrodnicza trasa rowerowa wytyczona w południowo-zachodniej części Wdzydzkiego Parku Krajobrazowego. Oznakowany kolorem czerwonym szlak rozpoczyna się przy kościele św. Mikołaja w Wielu i przebiega 200m od kompleksu Dworek Wdzydze. Pętla wraz z czternastoma przystankami edukacyjnymi liczy razem 22,5 km. Szlak wiedzie leśnymi duktami i drogami gruntowymi przez gęste bory urozmaicone licznymi śródleśnymi jeziorkami oraz torfowiskami. Czas przejazdu szlaku wraz z przerwami wynosi około 2,5 godziny. Najtrudniejszym odcinkiem jest podjazd na najwyższy szczyt tego obszaru – Górę Chełmice (201,4 m n.p.m.), gdyż na jej wierzchołek prowadzi dość stroma, kręta i miejscami grząska droga gruntowa. Pierwsze kilkadziesiąt metrów podjazdu wiedzie mrocznym, głębokim wąwozem, zaś szczyt góry porasta gęsty las bukowy.
Pętla Przytarnia, jako przyrodnicza trasa rowerowa, to z pewnością ciekawy kąsek dla osób ceniących wypoczynek na łonie natury. Ustawione na szlaku tablice informacyjno-dydaktyczne przedstawiają faunę i florę Wdzydzkiego Parku Krajobrazowego. Oprócz cennych informacji o życiu tutejszych roślin i zwierząt, na trasie można także znaleźć drogowskazy do miejsc, które należałoby zobaczyć. Wśród licznych miejsc postoju i wypoczynku warto trochę czasu poświecić na urocze śródleśne jeziora wytopiskowe i dystroficzne oraz okoliczne torfowiska, m.in. Motowęże, Syconki Małe, Syconki Wielkie oraz Czarne. W gęsto porośniętych lasach z pewnością wzrok przykuje widok charakterystycznego runa leśnego, pokrytego siwymi porostami – to tzw. bór chrobotkowy.
Ze szlaku warto odbić w kierunku platformy widokowej, z której rozpościera się przepiękny widok na Jezioro Wdzydze.
Pętlę Przytarnia warto zrealizować przy okazji wycieczki rowerowej dookoła Jezior Wdzydzkich.
Ta krajoznawcza trasa rowerowa „dookoła Jezior Wdzydzkich „ została wytyczona tak, by ukazać́ jak najwięcej walorów terenu Wdzydzkiego Parku Krajobrazowego. Prowadzi ona brzegami rozległych jezior, leśnymi duktami przez niekończące się̨ bory. Odwiedza malownicze wsie i pozwala poznać́ naturę̨ ziemi kaszubskiej. Cała trasa oznakowana jest za pomocą̨ malowanych, zielonych znaków na drzewach i drogowskazach, a jej długość wynosi 48,5 km. Początek trasy zaczyna się w Wąglikowicach, przy dużej tablicy z mapą. Następnie wyruszamy na południe, do Czarliny. Stamtąd przejeżdżamy przez nieistniejący już̇ folwark Przerębską̨ Hutę̨ i kolejno przez Rów, Wygodę̨, Joniny Małe, wieś Przytarnię, Wiele, Górki, Abisynię Górską, Borsk, Wdzydze Tucholskie, Lipę, Zabrody, Gołuń i Juszki, skąd wracamy do Wąglikowic. W ten sposób tworzy się pętla otaczająca cały kompleks Jezior Wdzydzkich. Planując tą wycieczkę warto poznać przebieg tego dość długiego i wymagającego szlaku. W większości trasa prowadzi po drogach gruntowych, leśnych i polnych, a w kilku miejscach zjazdy wymagają zachowania szczególnej ostrożności.
Trasa ta łączy się z pozostałymi szlakami Wdzydzkiego Parku Krajobrazowego oraz trasami pieszymi PTTK, dlatego napotkać można drogowskazy, wskazujące atrakcje turystyczne, leżące poza podstawowym szlakiem.